پير جمال الدين محمد اردستانى
89
شرح الكنوز و بحر الرموز ( فارسى )
جاى اشاره به مطلبى تاريخى ، داستانى در موضوعى متفاوت به دست دهند مثلا واقعهء حملهء بابر به شيراز و مقابلهء پير بوداق با او را به داستان سليمان و ديو تغيير دادهاند و به جاى نام بابر ، ستنبه و به جاى نام پيربوداق ، سليمان قرار دادهاند . و اين در حالى است كه اشاره به وقايع تاريخى در آثار ديگر پيرجمال نيز وجود دارد . بايد تحولات تاريخى همزمان يا بعد از دورهء پيرجمال از علل اينگونه دستاندازيها باشد . اما دليل مهم ديگر اينكه همان گونه كه قبلا در معرفى كتاب شرح الكنوز گفته شد در برخى از نسخهها ، نام قسم سوم اين كتاب تحت عنوان روح القدس با همهء اين كتاب خلط شده است و كاتبان براى يكدست كردن مطالب و تبديل كتاب به يك قسم واحد تحت عنوان روح القدس ابيات و مطالبى را كه به پايان قسمهاى اول و دوم اشاره داشتهاند و نيز ابيات و عباراتى را كه در شروع قسم دوم و سوم آمده و آن دو قسم را مجزا نشان داده ، حذف كردهاند و در جاهايى كه پيرجمال به سه قسم بودن كتاب اشاره كرده مطالب را تغيير دادهاند . « 1 » نكتهء مهم ديگر اينكه برخى ويژگيهاى رسم الخط اين نسخه بهگونهاى است كه نشان مىدهد آن را براى كاتب مىخواندهاند و او مىنوشته است ، چنان كه در معرفى ويژگيهاى رسم الخط اين نسخه ( بندهاى 1 . 2 . 13 ، 1 . 2 . 24 ، 1 . 2 . 26 و 1 . 2 . 29 ) به اين نشانهها اشاره شده ، اين نشانهها بهخصوص حركتگذاريهاى كاتب و الگوهاى سرهمنويسى و جدانويسى متفاوت ، در برخى از كلمات ، نشاندهندهء لهجه و گونهء خاص زبانى وى و يا خوانندهء متنى است كه به او كمك مىكرده است و همين ويژگى مهم رسم الخط باعث شده تا گونهء زبان عراق عجم تا جايى كه ممكن بوده توسط كاتب به روى كاغذ منتقل شود . و بهطور قطع اين گونهء زبان ، همان گونهء فارسى عراق عجم است كه خود پيرجمال نيز به آن زبان صحبت مىكرده است . به همين دليل اين نسخه سندى معتبر است كه داراى اطلاعات باارزش زبانشناسى ، لهجهشناسى و گونهء زبان فارسى عراق عجم در روزگار نزديك به مؤلف است كه به درجهء اعتبار آن بسيار مىافزايد .
--> ( 1 ) . ر . ك : ص 43 همين مقدّمه .